Nie należy płacić spedytorowi za „przewóz”

“Wrong is wrong even if everyone is doing it. Right is right even if no one is doing it.”

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10.02.2006 r. , III CSK 104/05, LEX nr 192020

„ Wierzytelność z tytułu przewoźnego może przysługiwać tylko przewoźnikowi dokonującemu przewozu w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa lub spedytorowi dokonującemu przewozu. Przewoźnikiem może zaś być tylko podmiot wykonujący przewóz faktycznie w ramach działalności swego przedsiębiorstwa lub podzlecający przewóz innemu przewoźnikowi. Podmiotowi nie wykonującemu przewozu nie może więc przysługiwać wierzytelność z tytułu przewoźnego.”

Spedytor, który wykonuje przewóz (np. drogowy) musi mieć status przewoźnika czyli powinien to robić w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa i mieć wpis w KRS lub CEIDG np. PKD 49.41.Z - Transport drogowy towarów a także inne wymagane przez prawo zezwolenia i licencje.

Odpowiednie wpisy i zezwolenia i licencje jeżeli chodzi o przewozy: morskie, kolejowe i lotnicze. 

Należy pamiętać, że za szkody w przewozie: uszkodzenie, ubytek, utratę towaru czy opóźnienie w dostawie odpowiada przewoźnik na podstawie umowy przewozu i przepisów regulujących przewóz np. w przewozach drogowych: są to odpowiednio Konwencja CMR, Prawo przewozowe i inne.

Przewoźnik może dokonać przewozu „osobiście” jednak może przewóz podzlecić podwykonawcy a za podwykonawcę odpowiada jak za siebie samego.

Przewoźnikowi należy się wierzytelność za przewóz.

Spedytorowi należy się wynagrodzenie z tytułu umowy spedycji i to wynagrodzenie nazywamy "prowizją spedytorską".

Wynagrodzenie spedytora obligatoryjnie powinno być ustalone w treści umowy spedycji. Może być określone jako: prowizja, ryczałt, lub inne wyraźne wskazanie podstawy jego obliczenia.

Spedytor nie ma prawa wystawiać faktur „za przewóz” (na co wskazuje cytowane powyżej orzeczenie sądowe).

Spedytor może zawierać umowy z przewoźnikiem w imieniu własnym na rachunek zleceniodawcy lub w imieniu i na rachunek zleceniodawcy jednak tak czy inaczej wierzytelność za przewóz spedytorowi się nie należy.

Natomiast jeżeli spedytor z „własnej kieszeni” zapłaci przewoźnikowi za transport (lub poniesie inne koszty związane z realizacją zlecenia spedycyjnego) wtedy ma prawo do zwrotu wydatków wraz z odsetkami lub ustaloną ze zleceniodawcą prowizją wykładową.

W takiej sytuacji spedytor refakturuje koszty transportu 1:1 plus prowizja wykładowa o ile faktycznie już zapłacił. 

Do przedmiotowo istotnych składników czynności prawnej umowy spedycji należy zaliczyć:

• Oznaczenie przesyłki (rodzaj towaru, liczba sztuk, waga/miara, znaki itp.)
• Rodzaj i zakres usługi spedycyjnej - nadanie, odbiór przesyłki, inne czynności (ubezpieczenie CARGO, zgłoszenie do odprawy celnej, zorganizowanie czynności ładunkowych, przesłanie instrukcji wysyłkowych i wzorów dokumentów przewozowych ) ale nie przewiezienie.
• Wynagrodzenie spedytora - obligatoryjnie powinno być ustalone w treści umowy spedycji (może to być prowizja, ryczałt, lub wyraźne wskazanie podstawy jego obliczenia)

Aby to była "umowa spedycji" muszą wystąpić wszystkie te trzy elementy razem.

Podsumujmy: spedytor nie ma prawa wystawiać faktur „za transport” „ za fracht” „ za przewoźne” może tylko refakturować te koszty i to pod warunkiem, że te należności fizycznie już zapłacił. Zleceniodawca ma prawo żądać od spedytora dowodu, że spedytor zapłacił już przewoźnikowi.

Zdarza się, że spedytor jednak wystawia fakturę „za transport” jednak do kwoty, którą należy zapłacić przewoźnikowi „dorzuca” swoją „marżę” czasami nawet kilkaset procent (tak, tak! Poszukajcie w sieci oświadczenie Maersk, dlaczego będzie ograniczał współpracę ze spedytorami i dlaczego). 

Jest to możliwe dlatego, że zleceniodawcy wręcz powszechnie nie rozróżniają umowy spedycji od umowy przewozu. Jednak wiedza ta przyjdzie w sytuacji gdy zleceniodawca zapłaci spedytorowi za przewóz a spedytor nie zapłaci przewoźnikowi co się niestety zdarza. 

Przewoźnik wtedy nie jest taki bezbronny. Może zwrócić się o zapłatę do nadawcy z listu przewozowego (nie zawsze skutecznie bo wszystko zależy w czyim imieniu spedytor zawarł umowę) a w pewnych okolicznościach może żądać zapłaty od odbiorcy towaru. Np. w przewozach krajowych odbiorca zawsze może być pozwany o zapłatę należności ciążących na przesyłce (patrz art. 51 Prawa przewozowego) i to niezależnie od tego czy te należności były ujawnione w liście przewozowym czy tez nie.

Gdy w czasie przewozu powstanie szkoda dużych rozmiarów np. kilkaset tysięcy euro to zleceniodawca z reguły składa reklamację do spedytora bo właśnie jemu zapłacił za przewóz i traktuje go jak przewoźnika …wtedy zaczynają się schody i wiedza nadejdzie i dla zleceniodawcy i dla spedytora tylko, że będzie to wiedza kosztowna. ...tylko czy spedytor zapłaci jak to jest firma jedno lub dwu -laptopowa ? A takich jest mnóstwo na rynku.

"Mieć rację a mieć pieniądze to dwie różne sprawy"

W wielkim skrócie:

• Umowa spedycji jest wtedy gdy zlecasz spedytorowi ( odpowiedni wpis do działalności gospodarczej) organizację przewozu (wysłanie lub odbiór towaru, wybór, zawarcie umowy z przewoźnikiem, zgłoszenie do odprawy celnej, wystawienia instrukcji wysyłkowych i wzorów dokumentów przewozowych itp.)
• wynagrodzeniem spedytora jest „prowizja spedytorska” + ewentualny zwrot poniesionych kosztów wraz z prowizją wykładową
• spedytorowi „zwracamy” koszty przewozu dopiero wtedy gdy spedytor już zapłacił za przewóz przewoźnikowi albo udzielamy zaliczki. 
• jeżeli spedytor zawarł umowę w imieniu i na rachunek zleceniodawcy, zleceniodawca bezpośrednio płaci przewoźnikowi.
• spedytor odpowiada za spedycję ale nie za szkody w przewozie
• umowę spedycji w Polsce reguluje Kodeks cywilny art. 794 do art. 804 a w sprawach tam nie uregulowanych przepisy dotycząc umowy zlecenia

Przypominam art. 740 k.c.

"Przyjmujący zlecenie powinien udzielać dającemu zlecenie potrzebnych wiadomości o przebiegu sprawy, a po wykonaniu zlecenia lub po wcześniejszym rozwiązaniu umowy złożyć mu sprawozdanie. Powinien mu wydać wszystko, co przy wykonaniu zlecenia dla niego uzyskał, chociażby w imieniu własnym."